سارا: اینجا لانه خرگوش

این قسمت سیزدهم از سفرهای ما به لانه خرگوشه . موضوع این قسمت در ادامه اتریشی ها .
قبل از این که پادکست رو شروع کنیم یه پیام سریع از اسپانسرمون براتون داریم . هش بان یه مرکز تعمیرات دستگاه های ماینره . شما اگه ماینر باشید و دستگاه ماینرتون خراب بشه آسونترین راه برای تعمیرش کمک گرفتن از مجموعه هش بانه که گواهینامه بین المللی تعمیرات ماینر هم دارن . هرجای ایران که باشید میتونید از طریق سایت هش بان یعنی hashban.com سفارشتون رو آنلاین ثبت کنید و بعدش ماینرتون رو براشون بفرستید تا در کوتاه ترین زمان ممکن براتون تعمیرش کنن . در ضمن میتونید به صورت آنلاین هم مراحل تعمیر دستگاه رو هم پیگیری کنید و ببینید دستگاهتون تو چه مرحلیه . بعد از تعمیر دستگاه وقتی که اون رو تحویلش گرفتید هم ، 7 روز مهلت تست دارید . برای استفاده از خدماتشون کافیه به وب سایتشون یه سر بزنید .hashban.com اچ ای اس اچ بی ای ان دات کام

سارا : این بخش دوم از بررسی تطبیقی مکتب اقتصاد اتریشی و بیت کوینه . اگه قسمت قبلی را نشنیدید توصیه می کنیم حتما اونو گوش بدین که میشه قسمت یازدهم پادکست لانه خرگوش .ولی یه خلاصه اول بدیم ازچیزهایی که تو قسمت قبل گفتیم . اول از همه اینکه دیدگاه اتریشی ها خیلی خوب میتونه شکل‌گیری و پیدایش چیزی مثل بیت کوین رو توجیه کنه. یعنی خاستگاهش، نیازی که بهش داریم و حتی ساز و کارش. این باعث میشه بتونیم بفهمیم چرا بیت کوین فقط یک کوین اینترنتی که مردم اونو خرید و فروش می‌کنند نیست .خیلی از عموم مردم هم ممکنه فکر کنن بیت کوین یه کلاهبرداریه یا که یه حبابه یا همچنین موضوعاتی ولی این بررسی کمک میکنه که بفهمیم چرا بیت کوین نه تنها این نیست بلکه اساس و بنیاد فلسفی عمیق و جا افتاده ای داره که توی گرایشات انسانها به پول خوب و سالم نهادینه شده و توی هزاران سال تاریخ میشه اونو دید . مفاهیمی را از منگر توضیح دادیم که میگه پول فقط باید ویژگی‌های قابل فروش بودند و در بازار خریدار داشتن داشته باشه که مشکل اصل همزمانی نیازها را رفع کنه. یه کشاورز بتونه کیسه گندمش رو بفروشه و پولی رو داشته باشه که بتونه با اون چیزی که نیاز داره رو توی زمان و مکانی که نیاز داره تهیه کنه . بعد از اون توضیح دادیم که یه پول خوب باید امکان جعل کردنش وجود نداشته باشه یا حداقل بسیار سخت باشه باید این پول تقسیم پذیر هم باشه و باید نسبت ارزش به وزنش هم خیلی بالا باشه.

ضیا: امکان صحت سنجی پول خوب هم یه موضوعه مهمه که توی این مواردی که گفتیم بیت‌کوین یه پدیده جدیده که ویژگی ها رو داره و حتی فراتر از اون تونسته برخی از این ویژگی‌ها را بهبود بده و این ویژگی ها خودشون باعث تمایل افراد به استفاده از بیت کوین به عنوان پول میشن . یعنی اینطوری نیست که مثل پول های فیات یا همون پول های دولتی اجباری از بالا به پایین وجود داشته باشه نه این طور نیست . این طور نیست که دولت بیاد بگه من حکم می‌کنم که این کالای خاص پوله و مردم باید به حرفش گوش بدم نه اینطور نیست بلکه پذیرفتگی و رواج بیت کوین بیشتر به صورت از پایین به بالا رخ می‌ده و این رو هم که گفتیم که بیت کوین یه سیستم اعتقادی نیست بلکه باز پذیرفتگی اون به طور طبیعی در بازار به وجود می‌آید و هر شخصی با توجه به منافع شخصی خودش و تمایلش به پول خوب رفتار می‌کنه و این یهگرایش جمعی شکل می‌دهد به پذیرفتن بیت کوین .

آخر قسمت قبل هم در مورد Nick Szabo و خواستگاه های پول صحبت کردیم. Nick Szabo میاد از لحاظ تاریخی بررسی می‌کنه که شکل‌گیری یه پول در نطفه به چه شکل است . Nick Szaboمیگه اشیای کلکسیونی اولین نمونه از پول ها بودند چرا که بین افراد قبیله ها اتفاقی بر ارزشمند بودن شان وجود داشت. و یهاصطلاحی را هم استفاده میکنه برای ارزش و هدف اشیا کلکسیونی به اسم تعامل به تعویق افتاده که اونو یه جور فناوری و تکنولوژی میدونه که باعث میشه افراد قبیله بتونن با این تکنولوژی ثروت خودشون را بین اقوام و قبایل مختلف انتقال بدن . Nick Szabo این رو هم میگه برای هماهنگی بین افراد در قبایل و جوامع رو به رشد هزاران سال پیش این یه روش بود چون تا زمانی که مجتمع کوچیکه افراد می تونن راحت حساب کتاب همه چی رو یادشون بمونه و باهمدیگه حساب کتاب داشته باشن اما وقتی تعداد از عدد دانبار میگذره دیگه نمیتونن و چنین تکنولوژی نیاز میشه یعنی مقیاس پذیری اجتماعی ممکن نیست مگر با چنین تکنولوژی‌هایی و Nick Szabo توی مقالش در ادامه از بیت کوین و ایجاد مقیاس پذیری اجتماعی صحبت می‌کنه. این بود خلاصه‌ای از قسمت قبلی اینجا الان می‌خواهیم صحبت‌های Nick Szabo رو ادامه بدیم .

Nick Szabo توی مقالش توضیح میده که راز موفقیت بیت کوین در این که با مصرف منابع و مقیاس ناپذیر بودن روش محاسباتی یعنی همو ماینینگ چیزی رو ممکن می کنه که بسیار با ارزشه و اون چیزی نیست جز مقیاس پذیری اجتماعی . جوامع تحت قواعد و آداب و رسوم عمل می‌کنن و این‌ها رفتار افراد رو محدود یا تحریک می‌کنند . مقیاس پذیری اجتماعی کمک می‌کنه که این محدودیت ها و کاستی های خاص ذهن انسانها مثل چیزی مثل محدودیتی که عدد دانبار تصور می‌کنیم بر اون ها چیره بشیم .مثلا اگر توجه کنید بیت کوین طوری طراحی شده که با هزینه بالا و باورنکردنی بتونه به مردم اطمینان خاطر بده که تعداد بیت کوین ها صحیحه . امکان دستکاری تاریخچه شبکش وجود نداره و این موضوعات یه حقیقت هستند. Nick Szabo در ادامه میگه که فناوری بلاک چین یکپارچگی داده‌ها را به خدمت گرفتن علوم رایانه و نه تماس با پلیس پیاده سازی میکنه در واقع تونسته یه پول جدید خلق کنه که امنیت بالایی داره و طرفین معامله می‌تونن با کمترین میزان اعتماد از اون استفاده کنن. یعنی این همون مفهوم مقیاس پذیری اجتماعیه که Nick Szabo توی این تعامل به تعویق افتاده که تصور میکنه برای بیت کوین میتونه ببینه و تصورش کنه.

سارا: اینجا بریم و به حفظ ارزش و نگهداری پول نقد نه معنی پول فیات یه گذری بزنیم . بزارید اول یه سوال مطرح کنیم .آیا نگه داشتن پول کاری بی ثمر نیست ؟ اصلا چرا میخوای پولت رو پس انداز کنیم؟ چرا پول نقد رو به صورت ذخیره نگهداری کنیم؟ برای اینکه به این سوال پاسخ بدیم از سه نوع استفاده ای که Rothbard توی کتاب انسان اقتصاد و حکومت ذکر میکنه استفاده می‌کنیم.

فرض کنید مقداری ای پول در آوردید. چه کارهایی می تونید باهاش بکنید یا پول رو میتونید خرج کنید و چیزی که دلتون می خواد باهاش بخرید یا اونن پول رو سرمایه گذاری می کنید تا سود ببرید و پولتون رو بیشتر کنید یا شاید هم کمتر چونسرمایه گذاری یه رفتاره ریسک پذیره یا که ممکنه پول را خرج نکنید و فقط اون را حفظ کنید .دلیلی که Hans-Hermann Hoppe برای کاربرد سوم یعنی حفظ کردن پول استفاده میکنه اینه: عدم قطعیت . بیاد اصلا تصور کنیم که عدم اطمینان اصلا وجود نداشت یعنی همیشه می تونستیم مطمئن و آسوده خاطر باشیم.

اینطوری دیگه نیازی به پول نقد نداشتیم و می‌تونستیم با خیال راحت سرمایه‌گذاری کنیم یا پول رو به صورت وام به دیگران بدهیم و مطمئن باشیم می‌تونیم هر وقت اونو احتیاج داشتیم دوباره پس بگیریم یعنی مثلاً فرض کنید تا شش ماه دیگه می خوام ماشین بخرم اگه من میدونستم که ۶ ماه دیگه میتونم یه ماشین رو با قیمت ۱۰۰ میلیون تومان بخرم اون وقت دیگه راحت می رفتم پولم رو وام می دادم و سود می گرفتم روشو، بعد ۶ ماه پس می گرفتم و الان به جز اینکه اون ماشین رو خریدم یه مقداری پول بیشتر هم سود کردم، دیگه اون پول رو توی چیزی که بخواد ارزش خودش را حفظ کنه پس اندازش نمی‌کردم

ضیا : Hans-Hermann Hoppe میگه که سودمندی و فایده پول ایجاد قطعیت و اطمینان توی شرایط بی‌ثبات و نامطمئنه . دلیلش هم همانطور که قبلاً گفتیم پول نقدی که در اختیار دارید معمولاً با توجه به تمایل شما به نقدترین و پرتقاضاترین کالا انتخاب شده. این پول همون چیزیه که باعث میشه شما بتونید با کمترین افت ارزش و کمترین زحمت برای اون متقاضی پیدا کنید و بدون درگیری با مشکل همزمانی نیازها بتونید با همون پول به تنهایی خرید یا معاملتون رو انجام بدید. برای همین هم هست که وقتی در مورد بازدهی پول صحبت میشه و یا وقتی مثلا به یه اقتصاددانان مکتب اتریشی بگیم که بیت هیچ بازدهی نداره احتمالا به شما پاسخ می ده که بیت کوین اصلاً برای همچین چیزی طراحی نشده البته باید این موضوع رابگیم که با بالا و پایین رفتن قیمت اشتباه نگیرید اینجا منظور از بازده همون Cash Flow هست یعنی اگه یه بیت کوین رو نگهداری کنید بعد یه سال به شما سود تعلق بگیره یا بشه مثلا دو بیت کوین . درصورتی که مثلا توی یه سری از چیزها مثل سهام بعضی از شرکت ها و غیره اینه وجود داره که شما اگر سهمی را داشته باشید در آخر سال به شما آورده اضافه ای رو میده . پس یعنی بیت کوین این بازدهی پول این Cash Flow و اینها رو ایجاد نمیکنه.

بیت کوین برای این کار ولی طراحی نشده اون رو گرایش جوامع انسانی تعیین می‌کن و این گرایش به سمت بهترین و با پشتوانه ترین یا پرخریدارترین جنس تمایل پیدا می‌کنه. از اینجا به بعد میرسیم به اینکه یه مقداری در مورد انتقادات به پول فیات و مداخله دولت‌ها هم صحبت کنیم ،که همان‌طور که توی قسمت اول اتریشی ها گفتیم بیت کوین مقدم تر از هر چیزی یک پول سالم دیجیتالیه، یعنی از اساس و بنیادش در مقابل پولی مثل پول فیات دولتی که بدون پشتوانه است و دولتها می‌تونن بدون محدودیت اونو چاپ کنن قرار می‌گیره و در تقابل با اون قرار می‌گیره . مقایسه بیت کوین و مقایسه مفاهیم اقتصاد اتریشی در تقابل و قیاس با پول فیات هم میتونه برای درک پدیده پولی سالم مفید باشه.

سارا: یکی از این اتریشیها Murray Rothbard .

Rothbard توی کتابچه معروفش به اسم دولت چه بلایی بر سر پول ما آورده است در مورد تاریخ پول صحبت میکنه و توضیح میده که چطور سیستم بانکداری فاسد و متمرکز شد. ما توی قسمت پنجم از لانه خرگوش پیغام Snowden رو خوندیم که اونجا در مورد انحرافات پول و تاریخچش هم صحبت میکنه .اگه اون قسمت رو گوش ندادید حتما توصیه می کنم اون رو گوش بدید.

اتریشی هایی مثل Rothbard اعتقاد دارند که حجم پول عرضه شده در اقتصاد اهمیتی نداره برای مثال تصور کنید ما در یک اقتصاد کوچک فرضی هزار واحد پول داریم و با یک پلک زدن این هزارتا را بکنیم 2000 تا و اینطوری پول همه افراد دوبرابر بشه. آیا ثروت خالص تغییری میکنه ؟ خیر . فقط واحد پولی تغییر کرده و این مساله واضحیه. یه کیکه که به جای هزار تیکه الان همون کیک رو به ۲۰۰۰ تکه تبدیل کردیم . تورمی که از طریق پول فیات به مرجعیت بانک مرکزی به قوانین دولتی و به نظارت قوانین مالیاتی و نهادهای نظارتی اتفاق میافته مشکلی رو به وجود میاره که باعث این انحراف میشه اسم این مشکل اثر کانتی لانه ،که Richard Cantillon اقتصاددان قرن ۱۸ اونو مطرح کرده .

ضیا:اثر Cantillon اینو به ما میگه که کسانی که به سرچشمه نهادهای متولی پول وصل هستند یعنی کسانی که قبل از دیگران به پولهای خلق شده دسترسی دارند، سهم دیگران رو از کیک رو با تغییر واحد پولی برای خودشون بر میدارن و بیشترین سود را هم می‌برن چون این تغییر واحد توی حجم پول توسط همین نهادهای متمرکز انجام میشه و قبل از اینکه پول به دست عموم جامعه برسه به دست همین مقربون و نزدیکان سیستم می‌رسه .همین اتفاق بارها و بارها توی ایران افتاده معمولاً از طریق اعطای وام‌های کلان که بدون وسیله کافی انجام میشه و به افراد خاص یا نهادهای خاصی هم داده میشه .توی سیستم بانکداری ذخیره کسری افرادی که به سرچشمه یا نهاد خلق پول نزدیکترند مثل دولت، بانک‌ها، افراد برخوردار که حالا ما اسم های مختلفی رو واسشون داریم از یکسری مزایای ویژه ، امکان دریافت وام از پول‌های تازه خلق شده و همچین چیزایی برخوردارن و این طوری از جیب مردم سود می‌برن.

سیستم بانکداری ذخیره کسی رو توی قسمت های قبلی پادکست هم توضیح دادیم ولی توضیح سادش اینکه سیستمیه که ذخیره پول توی بانک فقط کسری از پولی که مشتریان واقعاً واریز کردن و دلیل رخ دادنش هم اینکه بانک از حساب سپرده مشتریان به متقاضیان وام میده .این چند مورد که گفتیم مثالهای خوبی برای این هستن که پول فیات چه مشکلاتی برای افراد جامعه به وجود می‌آید چون شما فکر کنید برای کسی که یه زندگی عادی توی دل این جامعه داره پیش میبره حقوق ثابتی می گیره و داره سعی می‌کنه برای زندگیش برنامه ریزی کنه، نمی تونه جلوی تاثیرات تورم روی قدرت خریدش رو بگیره و این روی تواناییش به حفظ ارزش پولی که با زحمت و زمان زیاد به دست آورده تاثیر منفی خیلی شدیدی میزاره . در حالی که ازسمت دیگر افرادی که به نهاد کنترل کننده پول نزدیک هستن راحت می‌تونن خودشون را از اثر Cantillon محافظت کنن و حتی ازش بهره هم ببرن.

سارا: یه موضوع جالب دیگه که Rothbard در ارتباط با پول فیات میگه اینکه ارزش یک کالا وابسته به اینکه مردم چقدر علاقه به جمع‌آوری اون کالا داشته باشن. یعنی تقاضا برای جمع‌آوری این به ما کمک میکنه که متوجه بشیم ارزش هر چیزی از کجا نشات می‌گیره. اینکه مردم برای نقل و انتقال ارزش معاملات شون از چیزی استفاده کنن، مثلاً دلار یا ریال لزوما اون کالا را با ارزش نمیکنه .مردم از اون استفاده می‌کنن ولی کسی تمایلی به جمع‌آوری اون رو نداره . این صحبت Rothbard مثل خیلی از چیزهایی که قبلتر از Menger و Nick Szabo و Hans-Hermann Hoppe گفتیم.

یه فرد جالب دیگه که ازش اسم میاد آقای هورتا دسوتو. دسوتو در مورد بست یافتن اعتبار صحبت میکنه و میگه که این خودش عامل واقعی چرخه‌های رونق و رکود اقتصادیه اما نه به شکل طبیعی. بلکه دسوتو معتقده که بست یافتن اعتبار باعث ایجاد اعوجاج و انحراف و به هم ریختگی در ساختار سرمایه میشه که خودش همین باعث به وجود اومدن مجموعه زیادی از خطاهای کارآفرینی میشه یعنی اینطوری که بازار روند عادی خودش را طی نمیکنه و کارآفرینان و بیزینس ها و شرکت ها تحت تاثیر این انبساط پول و مداخله هایی که دولت توی بازار انجام میده قرار می‌گیرن. استفان در مورد یک موضوع جالب دیگه ای هم صحبت میکنه و میگه بعضی افراد ممکن با خودشان فکر کنند که پول کاربردهای جدیدی ممکنه پیدا کنه که قوانین و شرایط قبلی روش منطبق نباشه ولی چیزی که این دیدگاه در نظر نگرفته اینکه ما به همین دلیله که یک کالای نقد و قابل فروش و خوب و سالم رو برای پس انداز استفاده می‌کنیم چون از آینده اطمینان نداریم و خودش هم این نوعی از آینده نگری محسوب میشه .

ضیا: از نظر یه اقتصاددان طرفدار بیت‌کوین و مکتب اتریشی احتمالاً دیدگاه به بیت کوین این باشه که زمان میبره که بیت کوین بزرگ بشه و این شاید سال‌ها و دهه‌ها طول بکشه . یه نویسنده به نام ژفونز در مورد تکامل پول میگه که در پول در طول مراحل اولیه یک کلکسیونیه و بعد به ابزاری برای حفظ ارزش تبدیل میشه و بعد هم کم کم به واسطه پرداخت در معامله ها و بعد در نهایت به جایی میرسه که همه چیز را بر اساس این پول به بسنجند و یه واحد معاملاتی بشه که البته این فرآیندها رو Nick Szabo یا Vijay Boyapati هم بهش اشاره کردند و دیدگاه نسبتا رایجی هم هست .

امیدوارم که این مباحث براتون آموزنده و مفید بوده و ما معتقدیم که اولین سرمایه‌گذاری شما همیشه باید یاد گرفتم و آموزش دیدن در مورد نه فقط بیت کوین بلکه هر چیزی باشه . پس به جای این که با عجله فقط بیت کوین بخرید به نظرمون حتماً قبلش کمی عمیق تر در موردش مطالعه کنید و از اهمیت و ارزشش هم مطلع بشید. منابع خیلی زیادی رو اینجا میتونید معرفی کنید ولی وب سایت هایی مثل منابع فارسی بیت‌کوین Bitcoind.me یا کانال یوتیوب خودم ضیا صدر منابع مفیدی برای شروع مطالعه شما در مورد بیت کوین میتونن باشن. Stephen Liberal به نکات جالب زیادی دیگه ای هم اشاره میکنه اما این نکات حتی سطح موضوعات اتریشی ها رو هم خراش نمیدن و خیلی مباحث پیچیده و گسترده ای دارن که اگه به مطالعشون علاقه دارید میتونید توی ناکاموتو اینسوتو یا توی موسسه میزس و خیلی جاهای اینچنینی در موردشون مطالعه کنید .

سارا: لانه‌ی خرگوش اول هر هفته منتشر می‌شه و می‌تونید از اسپاتیفای، انکر‌اف‌ام، کست‌باکس و پلتفرم‌های ‌استریمینگ دیگه اون رو دنبال کنید. علاوه بر اون، توی کانال تلگرام و یوتیوب ضیا صدر هم هر قسمت آپلود می‌شه. کافیه اسم لانه‌ی خرگوش رو به فارسی توی این پلتفرم‌ها سرچ کنید تا ما رو پیدا کنید. برای دسترسی مستقیم، همه‌ی پلتفرم‌های ما توی انکر قرار داره. فقط کافیه https://anchor.fm/RHJ رو تایپ کنید. صفحه‌ی پادکست ما رو فالو یا سابسکرایب کنید که از منتشر شدن قسمت‌های جدیدش مطلع بشین و بتونید اون رو دنبال کنید. اگه نظری یا پیشنهادی هم دارید می‌تونید با توییتر ضیا یا توی بخش‌های کامنت‌ پادکست با ما درمیون بذارید. فعلا تا هفته‌ی بعد و قسمت بعدی.