سارا: اینجا لانه‌ی خرگوشه. این قسمت دوم از این پادکسته. من سارا، همراه ضیا، می‌خوایم با شما هر هفته سفری به لانه‌ی خرگوش بیت‌کوین داشته باشیم. موضوع این قسمت، انتقادها به مصرف برق بیت‌کوین، نمونه‌ی مدرنیزه‌ی انتقادها به هزینه‌ی استخراج طلاست. همان انتقادها، همان منتقدین، تنها اسامی تغییر کرده است.

ضیا: این عنوانمون خیلی طولانیه. قراره در مورد ماینینگ یا همون استخراج بیت‌کوین یه مقداری صحبت کنیم. نگاهی به یه مقاله داشته باشیم که از دید جالبی به انتقادای مرتبط به مصرف برق استخراج بیت‌کوین وارد شده.

اول اینکه کوتاه بگیم که استخراج بیت‌کوین چیه. استخراج بیت‌کوین یه فرایند محاسباتیه که توسط کامپیوترهای مخصوصی انجام میشه و ثبت تراکنش‌ها توی شبکه‌ی بیت‌کوین و امنیتش رو تامین می‌کنه. یه فرایند خیلی زیبا و ریاضیاتیه که بدون اون ما نمی‌تونیم به یه شبکه‌ی غیر متمرکز جهانی مثل بیت‌کوین اتکا کنیم. نمی‌تونیم همچین شبکه‌ای رو از بیخ و بن داشته باشیم. تو رسانه‌ها معمولا خیلی وقتا ازش بد می‌گن. من اغلب مقاله‌هایی که توی رسانه‌های رایج خوندم ازش، انتقاد به مصرف برقش می‌کنن. مقایسش می‌کنن با یه سری چیز بی‌ربط و معمولا اصلا مقالات خوبی نمی‌نویسند. بیشتر زرداند، آبکی‌اند و این طوری‌اند.

سارا: خب ببینم برای همینه که این مقاله رو انتخاب کردی درسته؟

ضیا: آره درسته. یه مقاله‌ایه که نیک‌کارتر اخیرا نوشته. اومده و به گذشته‌ یه گذری زده. انتقادات به استخراج طلا رو بررسی کرده و به قول خودش اگه اون موقع اون انتقادات یا بحث‌ها و یا دفاعیاتی که پنجاه سال پیش در مورد هزینه‌ی استخراج طلا بوده رو، بیایم و کلمه‌ی بیت‌کوین رو جایگزین کلمه‌ی طلا بکنیم، همه‌ی بحث‌ها هنوز معنادار هستند. برای همین بریم یه نگاهی بندازیم به گذشته‌ی بحث‌ها در مورد هزینه‌ی استخراج طلا تا بحث‌های مصرف برق بیت‌کوین رو بهتر بشناسیم.

سارا: سنجه‌ها، مقایسه‌ها و شاخصه‌های ارزیابی خیلی مشابه هستند توی طلا و بیت‌کوین. منتقدای هزینه‌ی استخراج طلا، یا استفاده از طلا به عنوان یه سیستم پولی، توی جهان خب خیلی زیاد بودند. از جمله معروف‌ترین‌هاش میلتون ‌فریدمنه که یه فیلسوف و اقتصاددان معروف آمریکایی بود.

ضیا: این که فریدمن جزءِ این منتقدین بوده برای من یکی خیلی عجیبه. چون فریدمن خیلی تز‌های ضد دولتی و ضد مداخله‌ی دولت و این جور چیزها مطرح می‌کرد. شاید اگه الان زنده بود از طرفدارای بیت‌کوین می‌بود. چون یه ویدیوی خیلی معروف ازش هست شاید دیده باشین، توی چهل سال پیش شکل‌گیری یه پول توی بستر اینترنت و توی کامپیوترا رو پیش‌بینی می‌کرد و خب الانم بیت‌کوین همین چیزیه که دهه‌ها قبل، میلتون‌ فریدمن پیش‌بینی کرده بود.

سارا: به جز فریدمن، منقدین دیگه‌ای هم بودند. یه سری از انتقاداتشون رو با هم بخونیم ببینیم چیا گفتند. انتقاد اصلی که اغلب داشتند این بوده که استاندارد پولی بر اساس کالایی مثل طلا، خب هزینش خیلی زیاده. و بعضیا معتقد بودند که سیستم کاغذیِ پول فیات یا سیستم پولی امانتی، خیلی توی هزینه‌ها صرفه‌جویی می‌کنه. یعنی این که یه دولت بیاد و بدون هیچ پشتوانه‌ای کاغذ چاپ کنه و این رو ما بیایم به عنوان پول بپذیریم و استفاده کنیم ازش. یا اینکه اگه پشتوانه‌ای باشه اون پشتوانه رو بذاریم پیش دولت یا توی بانک‌ها و به ازاش کاغذی یا رسیدی رو استفاده کنیم. ادعاشون اینه که این نوع سیستم پولی هزینه‌هاش کمتره.

یه سری‌ها می‌گفتن که خب اصلا سیستم پولی بر اساس کالا ممکن نیست و خب حتی ایده‌اش هم عجیب و متناقضه. چون هزینه می‌ذاره روی دست کسایی که همچین سیستمی رو بخوان استفاده کنن. اما خب بعضیام دفاع می‌کردن از این وضعیت. مثلا گریسن توی سال 1985 یه پاسخی می‌ده به منتقدین و می‌گه که اینکه هزینه‌های استخراج طلا رو مجزا از پتانسیل بالقوه‌ی اون در نظر بگیرید کاملا بی‌معناست. یعنی اینکه هزینه‌های نبودن طلا رو هم بیایم در نظر بگیریم. دنیایی که طلا توش وجود نداشته باشه و اشخاص و بیزینس‌ها و جامعه‌هایی که الان دیگه نمی‌تونن از طلا استفاده کنن. گریسن در ادامه می‌گه که بهینه بودن یا نبودن طلا در گروی مزیت‌های اون هم هست. مزیت‌هایی مثل ثبات قیمت، استقلال پولی طلا، و وابسته نبودن اون به دولت‌ها. بررسی هزینه‌های استخراج طلا بدون بررسی هزینه‌هایی که نبود طلا برای دنیا می‌تونه داشته باشه یه کار پوچ و بیهوده است.

ضیا: یه چیزی که توی مطالعه‌ی این رخدادهای قدیمی توجه منو جلب کرد این بود که یه جوری از طلا و استفاده از طلا به عنوان استاندارد پولی انتقاد می‌کردن و می‌گفتن که هزینه‌ها و مخارج استخراجش زیاده که انگار اگه سیستم فیات و کاغذی راه بیفته دیگه طلا کنار گذاشته می‌شه و از بین می‌ره. حالا چیزی که در عمل اتفاق افتاد این بود که بعد از برتن‌وودز توی سال 1971 که دیگه طلا پشتوانه‌ی پولی نبود و استانداردش کاملا از بین رفت و دیگه پول کاغذی صرفا به پشتوانه‌ی اعتماد به دولت ایجاد شد، دیدیم که طلا از قبلم بیشتر رونق گرفت.

الان آمریکا بزرگ‌ترین خزانه‌های طلا رو داره و جالبه که بیشتر از همه‌ی کشورای دیگه‌ی دنیا با هم، طلا داره و دائم هم داره بهش اضافه می‌کنه. همین اخیرا هم خبری مرتبط به افزایش بیشتر طلا تو خزانه‌هاش منتشر شد اتفاقا. یا اینکه مثلا روسیه رو مثال بزنیم. بیشتر از اینکه دلار توی خزانه‌هاش داشته باشه طلا توی خزانه‌هاش داره.

یه موضوع دیگه هم اینکه وقتی استانداردی بر اساس یه پول خوب یا همون به اصطلاح ما می‌گیم ساند یا هارد‌ مانی نداشته باشیم، مردم همچنان تابع استاندارد پولی دولتی نمی‌شن، صرفا مدل این ماجرا عوض می‌شه.

بیایم یه تصویر بسازیم برای فهم بهتر این ماجرا. تصور کنید که با استاندارد پولی طلا یا هر سامانه‌ی دیگه‌ای مثل بیت‌کوین و غیره، انگار یه دیوار برای محافظت از شهر داریم. حالا با اومدن پول فیات، اون دیوار محافظ شهر رو از بین می‌بریم. حالا هر کی می‌خواد بره برای خونه‌ی خودش دیوار محکم بزنه. یعنی اشخاص مستقلا باید برن از ارزش پولشون محافظت کنن و دیگه پول رایج، این کار رو نمی‌کنه براشون. بعد از همه‌ی این صحبت‌ها هم یادمون باشه که طلا یه شیء جا افتاده است که کسی کاری به کارش نداره. کسی نمی‌گه بیاین استخراج طلا رو ممنوع کنید و از این حرف‌ها. ولی برای مصرف برق بیت‌کوین امروزه این‌ها رو می‌گن، چون شاید هنوز به اندازه‌ی طلا جا نیفتاده باشه؟ نمی‌دونم.

سارا: اگه طلا و بیت‌کوین رو مقایسه کنیم خیلی ویژگی‌های مشترک دارن. بیت‌کوین مثل طلا مقدار عرضه‌ی پولیِ غیر اختیاری‌ای داره. نهادی یا دولتی عرضه‌ی اون رو کنترل نمی‌کنه. بیت‌کوین هم مثل طلا به دلیل کمیاب بودنش جذابه و خب ویژگی کمیاب بودنش هم مجددا غیر قابل تغییره.

از جنبه‌ی دیگه بیت‌کوین برخی ویژگی‌هایی رو هم داره که در مقایسه با طلا خیلی بهتراند. مثلا بیت‌کوین رو خیلی راحت‌تر از طلا می‌شه جابه‌جا کرد یا انتقال داد. کافیه پرایوت‌کیِ بیت‌کوین رو روی کاغذ یا توی یه نرم‌افزار یا توی سخت‌افزار کوچیک داشته باشین و راحت می‌تونین با خودتون هر جای دنیا ببرید. برای انتقالش هم یه ارتباط اینترنتی کافیه که بتونید توی مدت خیلی کوتاه، با کارمزدی کم، یه تراکنش رو انجام بدید و به گیرنده‌ای که هر جای دنیا هم هست می‌تونین انتقالش بدین.

بیت‌کوین رو راحت‌تر از طلا می‌شه پنهان کرد و خب اشخاص می‌تونن حریم خصوصی داراییشون رو هم راحت‌تر حفظ کنن. صحت سنجی بیت‌کوین از طلا خیلی خیلی راحت‌تره و به سادگی می‌شه از اصلی بودن بیت‌کوین مطمئن شد و خب این یکی از دلایل اصلی‌ایه که بیت‌کوین در مقایسه با طلا نیاز کمتری به کاستودین‌ها داره. یعنی مثل طلا نیست که آدما برای اطمینان از اصلی بودنش و استفاده کردن ازش به شرکت‌های حضانتی یا امانی نیاز داشته باشند. یا حداقل اشخاص خیلی کمتری به چنین شرکت‌هایی نیاز دارن.

ضیا: آره، بیت‌کوین توی صنعت استخراجش هم برتری‌هایی نسبت به طلا داره. صدمه‌های کمتری به محیط زیست می‌زنه. چون حفاری‌ای صورت نمی‌گیره و فقط هم نیاز به برق داره. درصد زیادی از برق مصرفی برای استخراج بیت‌کوین هم با منابع تجدید‌پذیر انجام می‌شه. طبق تحقیق‌هایی که منتشر شدند از پنجاه الی هفتاد و پنج درصد گفتند که با منابع تجدیدپذیر صورت می‌گیره.

از جهت دیگه هم تکنولوژی‌های جالبی هم داره توی فضای استخراج بیت‌کوین اضافه می‌شه که نه فقط اون رو از لحاظ محیط زیستی سبزتر می‌کنه، بلکه می‌تونه عامل بهبود محیط زیست هم باشه. مثلا تکنولوژی فلیرگز خیلی سر و صدا کرده و جذب سرمایه‌ام کرده. شرکتایی هم الان دارن با این تکنولوژی بیت‌کوین استخراج می‌کنند. این تکنولوژی این طوری کار می‌کنه که موقع استخراج نفت معمولا گاز طبیعی زیادی هم آزاد می‌شه و این گاز رو شرکت‌های حفاری نمی‌تونن انتقال بدند. برای همینه که مشتعل می‌شه و می‌سوزه و اون مشعل‌های بلند همیشه در حال سوختن رو احتمالا دیده باشید و بعضی از استخراج‌کننده‌های بیت‌کوین رفتن قرارداد بستند، نزدیک محل حفاری تجهیزاتشون رو راه انداختند و اون گاز رو دریافت می‌کنند و می‌شه خوراک ژنراتور و این طوری برق ازش تولید می‌کنند.

و یا ام ام یوها. یه تکنولوژی دیگه است. اسم کاملشون ماژولار ماینینگ یونیت هست. کانتینرهایی هستند که آماده‌ی استخراج بیت‌کوین‌اند و نیروگاه‌های برق مختلف تو همه جای دنیا می‌تونن تهیه‌شون کنند و از برق مازاد نیروگاهیشون با استخراج بیت‌کوین بهره‌برداری کنند و اتلاف انرژی هم انجام ندند این وسط.

اخیرا هم شرکت بلاک‌استریم که یه شرکت بزرگ تو فضای بیت‌کوینه به این عرصه ورود کرده و شروع به تولید این محصول کرده، یعنی همین ام ام یوها. با این‌ها استخراج بیت‌کوین حتی می‌تونه الگو‌های مصرفی نیرو‌گاه‌ها رو تعدیل کنه و صنعت تولید برق رو حتی شاید بهینه‌تر کرد.

سارا: دقیقا، چون استخراج بیت‌کوین خیلی انعطاف پذیره‌ و تجهیزاتش رو به راحتی می‌شه جابه‌جا کرد. مثلا همین چند ماه اخیر کشور چین عملیات استخراج بیت‌کوینش رو ممنوع می‌کنه و توی مدت کوتاهی ماینرهای چینی به کشورهای دیگه کوچ می‌کنند و الان توی جاهای دیگه‌ای از دنیا در حال کسب درآمدشون هستند. توی گزارشی که بیت‌کوین‌مگزین همین چند روز پیش منتشر کرده، چهار شرکت آمریکایی که استخراج بیت‌کوین انجام می‌دن میزان درآمدشون به شدت رشد داشته و خب دلیلش هم اضافه شدن درصدی از ماینرهای چینی به این شرکت‌هاست.

اما در کل صنعت استخراج بیت‌کوین رو مثل صنعت استخراج طلا باید امری مهم تلقی کنیم. یه صنعت جهانی متشکل از هزاران مشارکت‌کننده و نقش‌آفرین مختلف. اما خب بالاخره هزینه‌ها و مخارج یه پول غیر دولتی مثل طلا یا بیت‌کوین، همیشه هم محل انتقاد بوده. سرسخت‌ترین منتقدهاش، اما معمولا طرفداران و حامیان مداخله‌ی دولت بودند. یکی رسانه‌ها و منتقدهایی هستند که توسط دولت بودجه‌هاشون تامین می‌شه. ولی چیزی که از این منتقدان معمولا نمی‌بینیم اینه که هزینه‌های سیستم پولی دولتی یا همون پول فیات رو بیاند تشریح کنند یا مثلا مقایسه‌اش کنند.

ضیا: اوهوم، وقتی منتقدین به هزینه‌های پول دولتی اشاره‌ای نمی‌کنند من یه دورویی خاصی توی رفتارشون می‌بینم. ولی بذارید ما اشاره کنیم. یه آمار ساده در مورد هزینه‌ها و مخارج پول دولتی براتون بگم. تا به امروز 56 بار هایپراینفلیشن یا همون ابرتورم توی دنیا اتفاق افتاده که همه تحت استاندارد پولی فیات یا همون پول دولتی اتفاق افتاده‌اند. هیچ‌کدوم توی استاندارد پولی مبتنی بر کالا، مثل پول مبتنی بر طلا و این‌ها اتفاق نیفتادند و خب هزینه‌هایی داشته این‌ها. تورم بوده، تضعیف قدرت خرید اشخاص بوده، ابرتورم بوده، فروپاشی سیستم اقتصادی اتفاق افتاده. توی این 56 مورد همه‌ی هزینه‌ها به جامعه تحمیل شده. خب باید این هزینه‌ها طبعا محاسبه بشه بالاخره.

یا مثلا توی یه مورد دیگه از هزینه‌هایی که نیازه تا سیستمی مثل پول دولتی با اون همه نهاد و واسطه بتونه کار کنه، صحبتی نمی‌شه. بانک مرکزی، بانک‌ها، کارمندهاشون، سیستم پرداخت، فساد مالی که همیشه توش اتفاق میفته، و خیلی چیزای دیگه رو می‌شه گفت. آره، هیچکدوم این‌ها محاسبه نمی‌شه.

یه سری هزینه‌های دیگه رو هم ما می‌تونیم تصور کنیم. مثلا برای سیستم پولی دولتی هزینه‌ی دفاع کردن هم داریم. امنیت پولی سیستم دولتی معمولا با اسلحه و سرباز روی مرز و سانسور کردن و سرکوب کردن اشخاص و زندان کردنشون و اینجور چیزها تامین می‌شه. احتمالا شما هم بتونید یه سری هزینه‌های دیگه رو توی سیستم دولتی متصور بشید. این بخشش رو می‌ذارم به عهده‌ی خودتون.

سارا: خب پس مثل اینکه همینطور که نیک‌کارتر گفته بود، پاسخ‌ها به منتقدین از نیم قرن پیش تا الان هیچ تغییری نکرده. لانه‌ی خرگوش اول هر هفته منتشر می‌شه و می‌تونید از اسپاتیفای، انکر‌اف‌ام، کست‌باکس و پلتفرم‌های دیگه‌ی پادکست‌استریمینگ اون رو دنبال کنید. علاوه بر اون توی کانال تلگرام و یوتیوب ضیا صدر هم هر قسمت آپلود می‌شه. کافیه اسم لانه‌ی خرگوش رو به فارسی در این پلتفرم‌ها سرچ کنید تا بتونید ما رو پیدا کنید. برای دسترسی مستقیم، همه‌ی پلتفرم‌های ما توی انکر قرار داره. فقط کافیه https://anchor.fm/RHJ رو تایپ کنید. ای ان سی اچ او آر دات اف ام اسلش آر اچ جی. صفحه‌ی پادکست ما رو فالو یا سابسکرایب کنید که از منتشر شدن قسمت‌های جدیدش مطلع بشین و بتونید اون رو دنبال کنید. اگه نظری یا پیشنهادی هم دارید می‌تونید با توییتر ضیا یا توی بخش کامنت‌های پادکست با ما در میون بذارید. فعلا تا هفته‌ی بعد و قسمت بعدی.