سارا: اینجا لانه خرگوش با یک قسمت دیگه از این پادکست بیایم باهم سفری به لانه خرگوش داشته باشیم این قسمت هفتم از این پادکسته. من سارا همراه ضیا میزبان شما در این پادکست هستیم. موضوعات این هفته پادکست لانه خرگوش : رسالت ساتوشی ، نگاهی مذهبی به بیت کوین افزایش شدیدی که امسال برای قیمت بیت کوین اتفاق افتاد ، باعث پیدایش یک رفتار عجیب بین جامعه کاربران بیت کوین توی فضای مجازی شد .

چشم های لیزری

عده ای از افراد ناشناس و برخی ار فعالان کمتر شناخته شده فضای بیت کوین اشعه های لیزری روی عکس پروفایل توئیترشون گذاشتن و یک هشتگ به عنوان laser ray until one hundred key یعنی چشم های لیزری تا قیمت 100 هزار دلار توی توئیتر باب شد . کم کم شروع شد ، اما بعد از چند روز تب این ماجرا به جایی رسید که اشخاصی مثل ایلان ماسک ، بازیگرها و ستاره های هالیوود یا حتی چند سناتور آمریکایی ، اشعه لیزری به عکس های پروفایلشون اضافه کردند.فضای توئیتر به شکلی شده بود که هر صفحه ای که رو باز میکردی عده ای چشم لیزری توی اون صفحه پیدا میکردی . این فقط یکی از جدیدترین نمادهای فرهنگی فضای بیت کوین بود . نمادهای فرهنگی زیادی توی فضای بیت کوین داشتیم . از اصطلاحات سلیقه ای مختلفی مثل HODL کردن یعنی خرید و نگهداری بیت کوین ، Number GO Up یعنی قیمت برو بالا یا No Coiner یعنی کسی که بیت کوین نداره تا یه سری رفتارها مثل تاکید بر خوردن گوشت یا ورزش لیفتینگ و وزنه برداشتن و خیلی چیزهای دیگه وجود داره که متوجه میشیم خیلی هم عجیب نیست که بعضی منتقدها رفتارهای جامعه کاربران بیت کوین رو شبه فرقه ای میدونن.

اگه این رفتارهای آیین مانند شبه فرقه ای فضا رو انکار کنیم شاید نتونیم اهمیتشون توی رشد بیت کوین درک کنیم . ارزش بازار بیت کوین توی ده سال از صفر به بیش از هزار میلیارد دلار رسیده . مطمئنابخشی از این موضوع به دلیل این بعد شبه مذهبی بیت کوین میتونه باشه . اینو توی رفتار بعضی از متعهدترین طرفدارهای پروپا قرص بیت کوین و تفسیرشون از شبکه و کدهای بیت کوین رو میتونیم ببینیم . ده سال پیش که بیت کوین اختراع شد اولین اشخاصی که به اون اهمیت دادند و محرک توسعه و رشد بیت کوین شدند ، تعهد و شور و اشتیاق زیادی داشتند و مردم چه به اونا افراد معتقد یا مبلغ یا فرقه بگن و حتی اگر جدیشون نگیرن باز نقشی اساسی توی ترویج بیت کوین داشتند . ضیا : سارا این توضیحاتی که دادی منو یاد یه مقاله خیلی قدیمی انداخت که در مورد فلسفه و شکل گیری پول و مقایسه نشات گرفتن پول ها با بیت کوین بود . یک مقاله خیلی حجیم از آقای Konrad Graf با عنوان خواستگاه بیت کوین یا منشا بیت کوین .

توی بخشی از این مقاله Konrad Graf بیت کوین رو از لحاظ نظریه بازگشت یا همون رگرسیون تیورم ، لودویگ فون میزس Ludwig von Mises که یه فیلسوف اقتصاد مکتب اتریشی است بررسی میکنه . توی این نظریه به شکل مختصر گفته می شه که از اونجایی که پول مثل کالاهای مصرفی نیست که بتونیم مثلا ارزش ذهنی افراد برای به دست آوردن یک کالا رو بسنجیم پس باید یه جور دیگه بهش نگاه کنیم ، باید اینجوری نگاه کنیم که ببینیم یه پول قبل از این که استفاده پولی داشته باشه آیا استفاده غیر پولی بین اشخصاص هم داشته و بعد توی گذر زمان تحول پیدا کرده و اینها به اینجا رسیده یا این که خیر اینجوری نداشته . نکته خیلی مهمیه این از دید حداقل این نظریه خیلی مهمه و باید به قدری برگردیم به عقب چون اسمش هم همینه رگرسیون تیورم یعنی نظریه بازگشت , باید برگردیم به عقب که بتونیم دوران غیر پولی بودن یه پول رو مشاهده کنیم . تو بازه زمانی 2009 تا 2010 قبل از اینکه بیت کوین هیچگونه نقشی به عنوان کالای مبادله ای یا پول داشته باشه برای بعضی از کاربرای بیت کوین از یه جنبه های دیگر حائز اهمیت بوده و یه جور دیگه ارزشمند بوده یعنی مثل امروز نبوده یه جور دیگه مردم اونو ارزشمند میدیدن .

این کاربرای اولیه بیت کوین همون پایانیویر همون پیشگاما، پیش‌قدم هایی هستند که تو شبکه بیت کوین مشارکت داشتند و سعی میکردند بهبود سازیش کنن و نرم افزارش رو راه بندازن و خیلی تکنولوژیهای دیگه میتونه کمک می‌کردند توسعه پیدا کنه. میتونیم اسم این دوره رو ، این دوره تاریخ بیت کوین رو دوره غیرپولی بودن بیت کوین اسم بزاریم . بعد از این که زمان گذشت وارد دوره پولی بیت کوین شدیم ، افراد دیگه اومدن به امید اینکه هر بیت کوین خیلی ارزشمند بشه و با دید یه ابزار سرمایه گذاری با پول نقد خریداری کردند اما ما به دوره قبل اون علاقه داریم ،دوره ای که بیت کوین احتمالا برای اون افراد چندین نوع استفاده غیر پولی داشته Konrad Graf گراف چون خودشان تو سال‌های اولیه بیت کوین این مقاله رو نوشته فضای اون دوران رو بهش نزدیک تر بوده . یه سری کاربردهای غیرپولی بیت کوین رو اون موق رصد کرده بود و توی مقالش شرح داده برامون . بزارید چندتاشون رو بهتون بگم .

اولین چیزی که Konrad Graf بهش اشاره کرده این بود که بیت کوین مجموعه ای از واحد های دیجیتاله که اگه شبکش موفق عمل کنه تو آینده میتونه تبدیل به یه کالای مبادله ای بشه . هر کالای ارزشمندی هم در ابتدا و اغلب قبل از اینکه کاربرد عملی داشته باشه فقط توسط آدمای کمی شناخته‌شده میشه و ارزشمند تلقی میشه .خیلی از این دست کالاها هیچوقت ارزش چندانی هم البته پیدا نمی کنند اما برخی از اونها تو گذر زمان ممکنه خیلی گسترده بشن و ارزشمند شناخته بشن .

این اون اولین استفاده غیر پولی هست که Konrad Graf واسه بیت کوین اشاره کرده بود . استفاده دیگه ای که بهش اشاره کرده اینه که بت کوین رو اگه باز مجموعه ای از واحدهای دیجیتال ببینیم به عنوان یه آزمایش و یه جور فعالیت اجتماعیه درون پروژه افراد می تونستند اون رو برای شرکت کنندگان دیگه ای که توی این شبکه بودن ارسال کنند. این تراکنشهایی که انجام میدادن به صورت آنلاین از راه دور و از طریق تالارهای گفتگوی مجازی و چت روم ها ، ایمیل و اینا صورت می‌گرفت . حتی تو بعضی موارد موارد شرکت کنندگان این شبکه ناشناس بودند یا از نامهای مستعاری استفاده میکردند . پس دومین کاربرد غیر پولی که Konrad Graf برای بیت‌کوین دیده بود یه آزمایش و فعالیت اجتماعی درون پروژه بین اشخاص بود .

مورد بعدی که بهش اشاره میکنه اینه که توی بیت کوین بلاک هایی در حال استخراج شدن هستند و یکی از اهداف این بلاک ها ارزیابی تراکنش هاست . درسته ! اگه هیچ تراکنشی برای ارزیابی وجود نداشت ، اونوقت فرایند آزمایش کردن شبکه بیت کوین ناقص میموند . پس اینم یه کاربرد غیر پولی دیگه برای سکه های بیت کوین بود برای اون واحد های بیت کوین . یعنی برای تست و آزمایش کردن برنامه نویس ها بود که با تراکنش زدن ببینن سیستم و شبکه ای که طراحی شده آیا درست کار میکنه یا نه ! یعنی هدف این بود که ببیند این سیستم و اون شبکه ای که طراحی شده ، درست طراحی شده ، درست کار میکنه یا نه !؟

مورد بعدی اینه که گاهی اوقات بعضی آدم ها بیت کوین رو مثل یه شی دیجیتال اسباب بازی مانند می بیند . مثل اسباب بازی ها که وقتی با اون کار می کردند به صورت تفننی یا رقابتی تمایلی به جمع آوری اون بیت کوین ها پیدا میکردند . درست شبیه وقتی که افراد شبیه بازی دیجیتالی که فارق از دنیای واقعی و خارج از این دنیاست شروع میکنند به جمع کردن سکه و جیم و امتیاز و این جورچیزها . بعد باهم دیگه رقابت می کنند ، گوشی هاشون رو به همدیگه نشون میدن که من امتیاز بیشتری دارم یا نمی دونم لول من بالاتر از توئه و این حرفا! اینطوری آدم ها با مقایسه کردن چه مقدار بیت کوین یا همون اینجا امتیاز و سکه ای که جمع کرده بودند با بقیه آدم ها لذت می بردن از این مقایسه واقعا سرگرم می شدن .

موردپنجمی که Konrad Graf گفتم خیلی جالبه به نظرم این جالب ترین چیزیه که من توی این مقاله خونده بودم . میگه اون موقع داشتن تعداد بیشتر یا کمتر بیت کوین میتونست نشانه ای از عضویت و میزان تعهد افراد به پروژه باشه . یعنی یه جور و علامت و نشان از مشارکت در نظر گرفته میشد . ببینید خیلی جالبه ، این چیزی رو که گفته رو توجه کنید این که بیت کوین نشون دهنده چه چیزهایی بوده تو اون زمان ، مثلا مشارکت بیت کوین تو اون زمان نشون از فعالیت علمی داشت ، نشون از حل کردن چالش های برنامه نویسی داشت . نشون از تحقیقات امنیتی مرتبط به نرم افزار و سیستم های کامپیوتری داشت یا اصلا نشون دهنده عقاید ایدئولوژیکی برای آزادی مالی بود. برای اونایی که اون چیزا رو بهش اعتقاد داشتن ، اهمیت میدادند و دوست داشتن استفاده از بیت کوین براشون مهم و حیاتی بوده ، چون نمیخواستن از چیزی عقب بمونن و انگیزه مشارکت و پیشرفت توی بیت کوین رو از دست بدن .

پس الان باید متوجه بشیم که چرا یه آدم دوست داشت که با مشارکت و حضور بیشتری که تو بیت کوین داشت ، جلب توجه و خودنمایی کنه . این لیست کاربردهای غیر پولی که Konrad Graf توی مقالش شرح بوده بلندتر از ایناست ولی به نظرم همین پنج موردی که تا الان گفتم کافی بود تا متوجه گذشته و نقش غیر پولی بیت کوین و دنیای افراد پیشگام تو بیت کوین بشیم . راستی اینو هم بگم من این مقاله حجیم Konrad Graf که تو سال 2013 رو هم نوشته شده است ترجمه کردم و توی آینده نزدیک قراره روی وب سایت من منابع فارسی بیت کوین کنار بقیه منابع و مطالب با ارزش که اونجا هست منتشرشون کنم . سارا : یه مقاله دیگه هم شبیه این مقاله هم ترجمه کرده بودی . درسته ضیا؟ ضیا : آره . اون یکی مقاله از یه شخص دیگست . اون اسمش Nick Szabo خیلی ها معتقدن شاید خود ساتوشی باشه چون یه دلایلی داره . ببینید چند سال قبل از به وجود آمدن بیت کوین ایده هایی مشابه بیت کوین مطرح کرده بود ، بد اسمش هم گذاشته بود بیت گلد . خیلی جالبه هم پولی شبیه بیت کوین مطرح کرده بود و هم اسمش شبیه بیت کوین بود .

حالا اون مقاله که من ازش ترجمه کردم عنوانش خواستگاه های پول هست و سال 2002 یعنی هفت سال قبل از بیت کوین منتشر شده بود . اون مقاله از لحاظ فلسفی و تاریخی نشات گرفته پول رو میون آدم ها بررسی میکنه . اون مقاله رو هم میتونید تو وب سایت منابع فارسی بیت کوین پیدا کنید ، گرچه مستقیما در مورد بیت کوین نیست ولی یکی از مهمترین مقالاتی است که باهاش میتونیم شکل گیری مثل بیت کوین رو توی دورانی که هستیم درک کنیم .

سارا : سازنده بیت کوین شباهت هایی هم به پیشواهای مذهبی مثل عیسی مسیح داره .مثل مسیح انگار برای اعتقاداش فداکاری کرده . چون پیش بینی کردند که ممکنه یک میلیون تا بیت کوین داشته باشه ولی تا امروز به هیچکدومشون دست نزده وازشون استفاده ای نکرده . این بیت کوین ها قربانی هدف نجات بخشی و عقاید آزادبخشی اشخاص از غل و زنجیر پول ها زیاد شدند . خود بیت کوین هم موجود مطلق و متعالی تبدیل شد که مبرا از دستکاری شدن هست و یه حقیقت یکسان و ارزشمند بین انسانهای جهان شد .فقط 21 میلیون از اون وجود داره و شبکه بلاکچین اون غیر قابل دستکاری و تغییره . همه اشخاص روی اون اتفاق نظر دارند مثل یه حقیقت مطلق.

وایت پیپر یا همون سپید نامه بیت کوین که همون مقاله 9 صفحه ای که سال 2008 منتشر شد و نحوه ساختن بیت کوین رو شرح میداد رو هم مثل نماد کتاب مقدسی میشه دید که بعد از رفتار ساتوشی اشخاص زیادی سعی به رقابت با اون کردند و کتاب های مقدس دیگه ای با هدف تفسیر گفته های ساتوشی ناکاموتو بوجود اومدند .

ضیا : آره تو این یه دهه ای که گذشت تفاسیر مختلفی که از گفته های ساتوشی وجود داشت باعث پیدایش چیزی به نام هارک فورد شد .

این شهاب های مختلفی از بیت کوین بوجود اومدند و هر کدوم اسم دیگه ای رو برای خودشون انتخاب کردند . بعضی از معروفتریناشون بیت کوین کش یا بیت کوین ساتوشی ویژن بودند که به شکل جالبی اسم دومیش به این معنیه که دیدگاه یا رویای ساتوشی رو میخوایم محقق کنیم . البته هیچکدوم از اونا موفق نبودند و شکست مفتحضانه ای خوردند . تفسیرهای زیادی از ایده ساتوشی انجام دادند ، مثلا بعضی افراد اون رو شبیه به تله دیجیتال میدونن که میتونه یه ذخیره ارزش غیر متمرکز باشه . تاکید این عده اینه که بیت کوین یه جایگزین منطفی برای پول های فیات مثل دلار و یورو و غیره میتونه باشه چون اون ارزها بدون پشتوانه اند .

نیک کارتر هم توی مقاله تحقیقاتی جالبی نوشته های کاربرایی که توی Social Media در مورد بیت کوین مطالبی رو مینوشتن رو جمع آوری و تحیلی کرده . به این نتیجه رسید که اهداف متفاوتی رو اشخاص برای بیت کوین متصور میشن . بعضی از این اهداف طرفدارهای بیشتری دارند ، بعضی از این اهداف طرفدارای کمتری دارند .

یکی از موارد اینه شبکه تراکنش های خورد . این هدف از ابتدا تا به امروز هدفی نسبت پایداری بوده و رایج بوده و بین اشخاص هنوز درموردش صحبت میشه . یکی دیگه این بوده که پول ناشناس اینترنتیه که میتونه بین اشخاص به شکل محرمانه استفاده بشه . این ماجرا بعد از اتفاقات Silk Road باعث شد این هدف رو به افول بره .

یکی دیگه از اهدافی که اشخاص براش متصور میشن اینه که طلای دیجیتالی غیر قابل سانسوره . این هدف رو همونطور که احتمالا میدونید تا به امروز دائم رشد داشته و طرفدارهای بیشتری پیدا کرده .

سارا ولی مجموعه اهداف و باورها و رفتارهایی که تا حالا درموردشون صحبت کردیم خیلیهاشون عمیقا به شبکه بیت کوین و ویژگی های اون مرتبطند . سارا : دقیقا . ضیا مثلا Full Node ها یا افرادی مثل تو که کل تاریخچه تراکنش های بیت کوین رو ذخیره میکنید ، قوانین شبکه رو با نرم افزارهای خودتون بررسی میکنید و بخشی از شبکه بیت کوین هستید که به کسی اتکا نمیکنه ، اهدافتون رو با انتخاب قانون و نرم افزار خودتون تعیین میکنید . قوانینی از پروتکل رو که صحیح میدونید رو حمایت میکنید و این یه جور آیینه بین شما Full Node ها .

این باز نمونه فرایند اجتماعیه که برای تصمیم گیری ، اعمال و اجرای مجموعه از تراکنش ها و قوانین شبکه انجام میدیم و در ابتدا خودتون و بعد از اون بقیه شبکه از اون بهره میبرند . شما هم یک اجماع بین فردی یا بین اصحانی شکل میدید که اسمش رو بیت کوین میزاری اگه افراد دیگه های هم Full Node های خودشون رو راه بندازن و قوانین دیگه ای رو برای خودشون بخوان تعریف کنن ، اون وقت از این اجماع بین فردی اشخاص فاصله گرفتن و یه جور بدعت ایجاد کردن . اون عده از اشخاص احتمالا نسخه ی دیگه ای رو میسازن و اسمش رو یه چیز دیگه میزان . مثلا اسمش رو ممکنه بزارن نو بیت کوین یا نمیدونم هر اسم اینطوریه دیگه ای .

ضیا : نو بیت کوین باحال بود . اونا فکر میکنند بیت کوین جدیدی ساختن ولی میشه همینطوری تعبیر کرد که اسمش اینه که این بیت کوین نیست . is not Bitcoin همچین چیزی. سارا کمی قبل تر در مورد دوره قبل از کاربردهای پولی بیت کوین صحبت کردیم ولی بعد از اون آدم هایی هم وارد بیت کوین شدند که به هدف سرمایه گذاری اومدند . اینا به چه شکلی مذهب بیت کوین رو جلو بردند .

سارا : اولین پیروان این دوران بیت کوین مثل اولین علاقه مندان هر تکنولوژی اهمیت شدیدی توی رواج و شناخت بیت کوین به دنیا داشتند . مثلا Venus Cazaresیه کار آفرین بود که روایتی آرمانی از شخصی به نام ساتوشی و رسالتشو توی Silicon Valley تعریف میکرد . اونجا این صحبت ها را برای سرمایه گذاران و شرکت های سرمایه گذار رو توی Silicon Valley که قطب تکنولوژی آمریکاست میگفت . اینجور اعتقادات افراطی بین آدم های دیگه هم وجود داشت و کم کم این صحبت ها سوداگران و سرمایه گذاران رو به خودش جلب کرد .

سیل این سرمایه گذاران توی سال های 2012 تا 2013 باعث اولین حباب بیت کوین شد و قیمت بیت کوین رو به اوج 1000 دلار رسوند و بعد به شدت قیمتش کاهش پیدا کرد و بالاخره توی یه قیمت خیلی پایینتری ثبات پیدا کرد . بعد از این اتفاق گروهی جدیدی از معتقدان و سرمایه گذاران که اهمیت تکنولوژی بیت کوین رو درک کرده بودند به سمت بیت کوین جذب شدند .

دوسال قیمت بیت کوین آروم بود و این اشخاص دووم آوردن و این دوره آهسته رشد قیمت از 2013 تا 2015 یه چرخه محبوبیت جدید بوجود آورد و مشتریان جدیدی رو هم سرازیر کرد که به نحوی زمینه ای رو برای حداقل قیمت بیت کوین تشکیل دادن . همین روند برای دو حباب افزایش قیمت بیت کوین در سال های 2017 و اکنون در 2021 هم تکرار شده . ضیا : آره من خودم قبل از اون رشته قیمتی سال 2017 وارد فضای بیت کوین شدم و تا به امروز هم شدیدا بهش علاقه مندم . دقیقا شبیه همین حرفی که الان گفتی .

ببین این چرخه های افزایش قیمت و روند محبوبت بیت کوین و توجه شدید رسانه به اون باعث یه حلقه بازخورد مثبت و خود اعتبار بخشی شده . نقش این حلقه تکرار شوند از عروج و افول قیمت بیت کوین این بوده که اعتقاد و تعهد افرادی مثل توسعه دهنده های بیت کوین ، کاربراش ، کارآفرین ها و معامله گراش رو به شکل مستمری تقویت بکنه . این تاریخ وقفه ای که بیت کوین اون رو توی صعود و افولش تکرار میکنه نشون دهنده این که تعهد افراطی و اعتقاد شبه مذهبی افراد به این تکنولوژی نقشی اساسی تو پابرجا کردن و خود تامین کردن شبکه و اکوسیستم اون داشته .

اما خوب با وجود اهمیت این جنبه از بیت کوین که تو فرایند پذیرش و ترویجش داشته واضح که صرف اعتقاد بیت کوین نمیتونه باعث موفقیتش بشه . پول آزاد تو فضای آزاد رقابت میکنه و هرچی نقدینگی بیشتری جذب بکنه موفقیت بیشتری کسب میکنه ، که خوب این هم به خیلی از عوامل بستگی داره . بیت کوین واقعا توانایی های برتری داره که کپی کردن اون توی آلت کوین ها غیر ممکنه . مثلا میتونیم یه کپی از بیت کوین بگیریم ،یه سری چیزاشو تغییر بدیم اما اثر شبکه بیت کوین و تاریخچه و باورپذیری و رواجش بین مردم رو نمیشه کپی کرد . حلقه های بازخورد مثبت و خود تقویت کننده ای که بیت کوین برای قیمتش ، امنیتش و نقدینگیش رو ایجاد میکنه رو نمیشه کپی کرد . تو این یه دهه اعتقادات و تعهدات افراطی توسعه دهندگان بیت کوین ، هولدرها ، کارآفرین ها و قابلیت ها و شاخص هایی که توی بیت کوین داریم ارزش اون رو از صفر به بیش از یک تریلیون دلار برده و شبکه بیت کوین از وقتی که فقط ساتوشی ناکاموتو یعنی فقط یه دونه کاربر داشته به جایی رسونده که الان 100 هزار Full Node بیت کوین داریم و ده ها و یا صدها میلیون کاربر داشته باشیم .

وقتی به تاریخ مذاهب نگاه میکنیم این گروه های معتقد مثل این که میتونن تاثیر عمیقی داشته باشند . سارا : Peter Thiel میگه حتی بهترین استارت آپ ها و پدیده های حوزه تکنولوژی نوعی فرقه هستند اما تفاوتشون با فرقه های متعصب اینه که اعضای یک فرقه معمولا همگی به شکل دیوانه واری درباره چیزی اشتباه میکنند اما فرقه های موفق تکنولوژی به شکل دیوانه واری درباره چیزی درست فکر میکنند که دیگران فرصت ورود به اون رو از دست دادند . آینده باید جالب باشه وقتی ببینیم آدم های بیشتر و بیشتری به رسالت ناکاموتو باور پیدا میکنن تا به امروز که فرقه بیت کوین به شکل دیوانه واری در مورد بیت کوین درست میگفته .

ضیا : در این مورد صحبت های دین و مذهب بودن بیت کوین یه صحبت جالبی خونده بودم از کانال زنجیره فارسی آقای صمد که یکی از دوستانم هست یه جوری خلاصه این صحبت های که تا الان کرده بودیم رو میگفته . صمد میگه که افرادی که میگن بیت کوین دچار دین و فقه و فرقه شده ، دارند قیاس نادرستی رو انجام میدن و از نظری متوجه نیستن که یه پروتکل مثل شبکه بیت کوین در وافع یک مفهوم بین الذهانیست یعنی اتفاق و قراردادی میان ذهن انسان هاست . این نوع مفاهیم به شکل یه جور سنت بین افراد بوجود میاد و هر چه مفهوم قوی تر باشه سنتش هم قوی تر میشه ، شکستنش هم خوب سخت تر میشه و این یه معضل نیست این یه مزیته درواقعه .

سارا: لانه‌ی خرگوش اول هر هفته منتشر می‌شه و می‌تونید از اسپاتیفای، انکر‌اف‌ام، کست‌باکس و پلتفرم‌های ‌استریمینگ دیگه اون رو دنبال کنید. علاوه بر اون، توی کانال تلگرام و یوتیوب ضیا صدر هم هر قسمت آپلود می‌شه. کافیه اسم لانه‌ی خرگوش رو به فارسی توی این پلتفرم‌ها سرچ کنید تا ما رو پیدا کنید. برای دسترسی مستقیم، همه‌ی پلتفرم‌های ما توی انکر قرار داره. فقط کافیه https://anchor.fm/RHJ رو تایپ کنید. صفحه‌ی پادکست ما رو فالو یا سابسکرایب کنید که از منتشر شدن قسمت‌های جدیدش مطلع بشین و بتونید اون رو دنبال کنید. اگه نظری یا پیشنهادی هم دارید می‌تونید با توییتر ضیا یا توی بخش‌های کامنت‌ پادکست با ما درمیون بذارید. فعلا تا هفته‌ی بعد و قسمت بعدی.